Để hiện thực hóa ý nghĩa của Luật Phát triển đô thị và các chủ trương mới về quốc gia biển mạnh, tôi đề xuất năm khuyến nghị.
Lập quy hoạch không gian biển Cần Giờ - Gành Rái - Cái Mép - Vũng Tàu - Bình Châu. Mặt nước cần có quy hoạch chức năng, như vị trí luồng tàu, vùng neo đậu, vùng quay trở, khu vực dự phòng cho tàu lớn thế hệ tương lai, cáp và ống năng lượng, khu bảo tồn, du lịch biển, quốc phòng và cứu hộ… Có thể tham khảo cách Hà Lan quy hoạch lãnh hải thành nhiều nhóm chức năng, thay vì coi biển là khoảng trống giữa các dự án trên bờ.
Tổ chức lại mạng lưới hàng hóa vùng Đông Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Hàng từ Thành phố Đồng Nai, Tây Ninh và đồng bằng sông Cửu Long phải được đưa đến Cái Mép - Cần Giờ bằng vành đai, đường thủy, đường sắt hàng hóa, các trung tâm trung chuyển và trung tâm hậu cần.
Phân vai hệ thống cảng. Cái Mép - Thị Vải là cảng nước sâu và trung tâm hậu cần quốc tế, trong đó cần có chính sách để kết nối các bến cảng riêng lẻ thành một hệ thống nhằm tối ưu công suất. Cần Giờ là cảng trung chuyển quốc tế nhưng phải được kiểm soát sinh thái nghiêm ngặt. Hiệp Phước và các cảng sông phục vụ hậu cần đô thị, đường thủy và chuyển tiếp hàng hóa. Vũng Tàu phát triển dịch vụ kỹ thuật biển, năng lượng ngoài khơi, đào tạo và an toàn hàng hải. Thủ Thiêm giữ phần giá trị cao: tài chính hàng hải, bảo hiểm, luật, dữ liệu hậu cần và vốn xanh.
Xây dựng cụm dịch vụ hàng hải giá trị cao. Nếu chỉ tập trung vào bến bãi, chúng ta sẽ cạnh tranh bằng chi phí. Nếu phát triển được dịch vụ hàng hải, chúng ta mới cạnh tranh bằng giá trị. Mục tiêu mới của TPHCM không chỉ là tăng khối lượng hàng qua cảng, mà là tăng giá trị giữ lại trên mỗi giao dịch hàng hải: tài chính, bảo hiểm, luật, trọng tài, dữ liệu, công nghệ cảng, quản lý chuỗi cung ứng và dịch vụ kỹ thuật biển.
Xây dựng một cơ chế điều phối vùng vịnh và hậu phương cảng. Cảng cần hàng từ vùng; vùng cần cảng để ra thế giới. Vì vậy, nên có cơ chế phối hợp giữa TPHCM, các bộ ngành Trung ương, doanh nghiệp cảng, hải quan, quốc phòng, năng lượng và các địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Cơ chế này trả lời câu hỏi “ai tổ chức được hệ sinh thái quanh cảng”. TPHCM có thể chủ trì phần quy hoạch không gian, đất đai, hạ tầng kết nối, môi trường đầu tư, dữ liệu và phát triển đô thị; Trung ương giữ vai trò về luồng tàu, cảng biển, hải quan, quốc phòng và các hạ tầng chiến lược; doanh nghiệp cảng, hậu cần, năng lượng và nhà đầu tư chiến lược tham gia vận hành, đầu tư và đổi mới công nghệ.
Quy hoạch lãnh hải như lãnh thổ. Vùng nước kín bên trong Gành Rái chỉ khoảng 200km² nhưng đang phải gánh hàng loạt chức năng. Vì vậy, mặt nước, đáy biển, luồng tàu, vùng neo đậu, vùng năng lượng và vùng bảo tồn phải được quy hoạch như đất liền.
Bảo vệ năng lực hàng hải dài hạn của Gành Rái. Mọi công trình vượt vịnh, kể cả đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu, phải được kiểm định bằng dự báo tàu, luồng hàng, vùng quay trở và nhu cầu hàng hải trong 50-100 năm tới. Luồng tàu Gành Rái là tài sản quốc gia; không thể để một quyết định ngắn hạn khóa lại năng lực mở rộng dài hạn.
Xây dựng bản sao số cho vùng Cần Giờ - Gành Rái. Thành phố cần một nền tảng dữ liệu số tích hợp luồng tàu, hải đồ, thủy triều, chất lượng nước, rừng ngập mặn, cảng, kho bãi, năng lượng, cứu hộ, tràn dầu và dữ liệu hải quan. Một vùng biển chiến lược không thể được quản trị bằng bản đồ tĩnh và báo cáo giấy.